ΚΟΝΙΤΣΑ…ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ ΑΙΘΟΥΣΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΔΗΜΑΡΧΕΙΟΥ ΚΟΝΙΤΣΗΣ 4-12-2016

Εἰσαγωγικά Ἐκδηλώσεως

Σεβασμιώτατε, κ. Δήμαρχε Κονίτσης, κύριοι Δημοτικοί Σύμβουλοι, ἀξιότιμοι κύριοι ἐκπρόσωποι τῶν στρατιωτικῶν, ἀστυνομικῶν καί πυροσβεστικῶν ἀρχῶν, κε Φρούραρχε, σεβαστοί πατέρες, κυρίες καί κύριοι, ἀγαπητά μας παιδιά.

Ἡ Ἱερὰ Μητρόπολή μας στὴν καθιερωμένη, πλέον, ἑορταστικὴ ἐκδήλωση ποὺ πραγματοποιεῖ στὸ τέλος τοῦ χρόνου, τιμῶντας ἕνα ἐθνικὸ ἤ θρησκευτικὸ γεγονός ἤ πρόσωπο, θέλησε φέτος νὰ στρέψει τὴν σκέψη της στὸν Μικρασιατικὸ Ἑλληνισμό. Στὸν ἑλληνισμὸ ποὺ μεγαλούργησε τόσο σὲ ὅλες τὶς προεκτάσεις τοῦ πολιτισμοῦ καὶ κυρίως στὴν παιδεία. Στὸν ἑλληνισμὸ αὐτὸ ποὺ παρ’ ὅλες τὶς ἀντίξοες συνθῆκες ἐπιβιώσεώς του, τοὺς διωγμούς, τὴν βία, τὸν κατατρεγμό, μπόρεσε ὄχι μόνον νὰ ἐπιβιώσει ἀλλὰ καὶ νὰ μεγαλουργήσει. Ἡ Ἑλλάδα ὅλη, ἀλλὰ καὶ ἡ Κόνιτσα γνώρισε τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἀπὸ κοντὰ μετὰ τὴν Μικρασιατικὴ καταστροφὴ τοῦ 1922. Εἶδε τὸν πολιτισμό τους, τὰ ἤθη, τὰ ἔθιμά τους, τὴν μεγάλη πίστη τους στὸν Θεό, τὴν καρτερία τους. Ἡ κεντρικὴ σημερινὴ ὁμιλήτριά μας, Μικρασιάτισσα καὶ αὐτὴ ἀπὸ τὴν περιοχὴ τῆς Νικομηδείας τῆς Μ. Ἀσίας, θὰ μᾶς κάνει γνωστή, τὴν ἄγνωστη σὲ πολλοὺς δρᾶση τοῦ ἑλληνισμοῦ στὸν τομέα τῆς Παιδείας καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τὴν εὐχαριστοῦμε γιὰ τὸν κόπο ποὺ ἔκανε νὰ ἔλθει ἀπὸ τὴν Ἀθήνα γιὰ νὰ εἶναι σήμερα κοντά μας. Εἶναι ὅμως εὐκαιρία, νομίζω, ἄν καὶ θὰ προσκρούσω στὴν ταπεινότητά της, νὰ τὴν εὐχαριστήσουμε καὶ ἐκ τῆς θέσεως αὐτῆς γιὰ τὴν προσφορά της στὴν περιοχή μας. Δὲν εἶναι ἄγνωστη στοὺς Κονιτσιῶτες ἡ Φιλόλογος καὶ πρώην Λυκειάρχης Ἐπίχαρις Μιχαηλίδου. Ἡ ἀνιδιοτέλεια καὶ ἡ προσφοράς της 37 χρόνια στὴν Κόνιτσα, στὴν Ἐκπαίδευση καὶ στὸ πνευματικὸ ἔργο τῆς Μητροπόλεως κοντὰ στὸν ἀείμνηστο Μητροπολίτη Σεβαστιανὸ καὶ κατόπιν στὸν σημερινὸ διάδοχό του, Ἀνδρέα μέχρι τὴν συνταξιοδότησή της, ἔχουν μείνει ἀξέχαστες στὶς καρδιὲς τῶν Κονιτσιωτῶν. Ἔτσι χαρά μας ἀποτελεῖ τὸ ὅτι εἶναι σήμερα κοντά μας  καὶ θὰ τὴν ἀκούσουμε μὲ ἰδιαίτερη προσοχή.

 

Εἶναι ἀλήθεια, ὅτι πολλοί συνέβαλαν καί κουράστηκαν ὄχι λίγο γιά τήν πραγματοποίηση τῆς Ἐκδηλώσεως αὐτῆς. Ἄς ξεκινήσουμε τὶς εὐχαριστίες μας  ἀπὸ τοὺς οἰκοδεσπότες, ποὺ εἶναι ὁ Δήμαρχός μας καὶ τὸ Δημοτικό Συμβούλιο , ἀφοῦ εὐγενῶς μᾶς παρεχώρησαν  τήν αἴθουσα. Ὀφείλουμε νὰ εὐχαριστήσουμε τόν Ραδιοφωνικό Σταθμό τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεώς μας «Ράδιο Δρυϊνούπολις», πού μεταδίδει  «ἐπί πτερύγων ἀνέμων» (δηλ. ζωντανά) τήν ἐκδήλωση. Τίς καθηγήτριες, καθηγητές, φοιτήτριες καί μαθητές πού συνέβαλαν στὶς ἀπαγγελίες τῶν ποιημάτων καὶ στήν διακόσμηση τῆς αἴθουσας. Εὐχαριστίες καταθέτουμε στὰ μέλη τῶν δύο χορωδιῶν μας. Ἡ παιδικὴ χορωδία «Ἅγιος Κήρυκος» ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ παιδιὰ Δημοτικοῦ τῶν Κατηχητικῶν μας  ἔχοντας ὡς προστάτη  τὸν 3ετὴ Μάρτυρα Ἅγιο Κήρυκο, ποὺ τὸν ἀπεικονίζει καὶ ἡ κονκάρδα ποὺ φοροῦν, προσπαθεῖ νὰ μεταδώσει τὴν μαρτυρία Χριστοῦ παντοῦ, ἐφαρμόζοντας τὸ σύνθημά της «Πιστοὶ μέχρι τέλους». Ἡ δεύτερη χορωδία μὲ τὴν ὀνομασία «Πᾶσαι αἱ ἐπουράνιαι δυνάμεις»  ἀποτελεῖται ἀπό σπουδαστές μεγαλύτερης ἡλικίας. Εἶναι μαθητὲς ποὺ διδάσκονται τήν Βυζαντινὴ καὶ Παραδοσιακή Μουσική μας ἄλλοι πρακτικά καί ἄλλοι ποιό ἐμπεριστατωμένα (δηλ. μὲ βυζαντινὰ φθογγόσημα).  Δὲν ἐφίσθησαν κόπων καὶ δυνάμεων  καὶ οἱ δύο χορωδίες, ὥστε νὰ διαθέσουν τὸν πολύτιμο χρόνο τους στὴν ἑτοιμασία ὅσων στὴν συνέχεια θὰ ἀκούσετε. Οἱ μεγάλοι ἀπὸ τὶς ἐργασίες τους καὶ οἱ μικρότεροι ἀπὸ τὸ παιχνίδι καὶ τὰ διαβάσματά τους. Πολλὲς εὐχαριστίες ὀφείλονται καὶ στοὺς ὀργανοπαίκτες μας, ποὺ μαζὶ μὲ τοὺς δασκάλους τους κουράστηκαν νὰ μάθουν τὰ τραγούδια  διαθέτοντας προθύμως τὸν χρόνο τους γιὰ νὰ μᾶς εὐχαριστήσουν. Ἰδιαίτερα νὰ εὐχαριστήσουμε, ξεκινῶντας ἀπὸ τοὺς μεγαλύτερους, τὸν  κ. Χρῆστο Εὐαγγέλου μὲ τὸ ἀκκορντεόν του, τὸν κ. Χρῆστο Χαλιγιάννη μὲ τὸ κλαρῖνο του. Ἀπὸ τὰ παιδιά, ποὺ κάποια κάνουν τὴν πρώτη τους μουσική ἐμφάνιση, καὶ τοὺς εὐχόμαστε καλὴ συνέχεια, εὐχαριστοῦμε τὴν Βαρβάρα Ρουπέλα μὲ τὸ φλάουτό της καὶ τὸν αὐτάδελφο αὐτῆς Χαράλαμπο μὲ τὸ βιολί του. Εὐχαριστοῦμε τὸν Κων/νο Σίββα ποὺ θὰ παίξει τουμπερλέκι, τὸν Ἀλέξανδρο Ἐξάρχου ποὺ θὰ παίξει μπαγλαμᾶ, τὸν Γεώργιο Γκίκα ποὺ θὰ παίξει λαοῦτο, τὴν Μελάνθη Στεργίου ποὺ θὰ παίξει κιθάρα, καθὼς καὶ τὶς ἀδελφὲς Δήμητρα καὶ Ζωὴ Καλλιακμάνη ποὺ θὰ παίξει ἡ πρώτη ἁρμόνιο καὶ ἡ δεύτερη κιθάρα.  Εὐχαριστίες ἀνήκουν στὸν κ. Πέτρο Ἀλεξίου, Κονιτσιώτη, ποὺ μὲ τὶς γνώσεις μουσικῶν συνόλων ἀλλὰ καὶ τοῦ λαούτου ποὺ κατέχει ἄριστα, συνέβαλε  στὴν ἀρτιότερη ἐμφάνιση τῆς χορωδίας μας.

Ἐπίσης νὰ εὐχαριστήσουμε καὶ τὸν χειριστὴ τοῦ ὑπολογιστοῦ  μας κ. Λάμπρο Οἰκονόμου, καθὼς ἐπίσης τὸν κ. Θωμᾶ Μήτσιο, πρὼην Γυμνασιάρχη γιὰ τὸν συντονισμὸ τῶν μικροφώνων καὶ τὴν ρύθμιση τοῦ ἤχου καὶ τοῦ φωτός. Εὐχαριστίες ὀφείλουμε καὶ στὸν Πρόεδρο τοῦ Συλλόγου Καππαδοκῶν Κονίτσης «Οἱ ρίζες» κ. Ἀνδρέα Χατζηεφραιμίδη γιὰ τὴν συμπαράστασή του στὴν ἐκδήλωση αὐτή, καθὼς καὶ τὴν κα Σταυρούλα Λάκκα , Μικρασιάτισσα γιὰ τὰ ὡραία μικρασιάτικα νηστίσιμα γλυκίσματα ποὺ ἑτοίμασε, τὰ λεγόμενα σαραγλί.

 

  • Τό πρόγραμμά μαςξεκίνησε μὲ τὸ Μεγαλυνάριο τροπάριο πρὸς τὴν πλειάδα τῶν μαρτύρων κατὰ τὴν Μικρασιατικὴ καταστροφή, σὲ ἦχο Πλάγιο τοῦ Δ΄ κατὰ τριφωνία. Νὰ κάνουμε γνωστὸ ὅτι ἡ Ἱ. Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος μέσῳ τῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Θείας Λατρείας καὶ Ποιμαντικοῦ ἔργου, μετὰ τὴν ἁγιοποίηση (τὸ 1992) τῶν Ἱεραρχῶν καὶ τῶν σὺν αὐτοῖς κληρικῶν τε καὶ λαϊκῶν ζησάντων πιστῶς καὶ θεαρέστως, ἀνέθεσε στὸν Σεβ. Πατρῶν κ. Νικόδημο νὰ συντάξει ἰδιαιτέρα ἀκολουθία πρὸς τιμή τους καὶ τιμῶνται τὸν Σεπτέμβριο, τὴν Κυριακὴ πρὸ τῆς Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ. Ἡ χορωδία μας ἀμέσως τώρα θὰ ἀποδώσει δύο στιχηρὰ προσόμοια τοῦ Ἑσπερινοῦ ποὺ ἔχουν μελοποιηθεῖ σὲ ἦχο Α΄.
  • Ἀκολουθεῖ τὸ ποίημα τοῦ Γεωργίου Σουρῆ στὸν Ἐθνοϊερομάρτυρα Χρυσόστομο Ἐπίσκοπο Σμύρνης. Ὁ ποιητὴς τελειώνει μὲ τοὺς στίχους : «Νάτος ὁ Μητροπολίτης, μὲ τὰ χέρια σηκωμένα τοὺς ἀγώνας εὐλογεῖ καὶ μὲ μάτια βουρκωμένα Χαῖρε, λέγει, ἡρώων γῆ. Κατόπιν θ’ ἀκούσουμε ἀπὸ τὴν χορωδία μας τὸ Στιχηρὸ προσόμοιον τροπάριον τῶν Ἀποστίχων τοῦ Ἑσπερινοῦ . Ξεκινάει μὲ τὶς λέξεις : «Χαῖροις Ἱεραρχῶν ἡ πλειάς». Εἶναι ἀφιερωμένο στοὺς Ἱεράρχες ποὺ μαρτύρησαν ἐκείνη τὴν περίοδο ἀπὸ τὰ βάρβαρα στίφη τῶν Τσετῶν : Χρυσόστομο Σμύρνης σὲ ἡλικία 54 ἐτῶν, Ἀμβρόσιο Μοσχονησίων 50 ἐτῶν, Εὐθύμιο Ζήλων 46 χρονῶν, Γρηγόριο Κυδωνιῶν 58 χρονῶν, Προκόπιο Ἰκονίου 64 χρονῶν. Ἡ ἐπιλογὴ τοῦ ἤχου σὲ Πλάγιο τοῦ Α΄ προσδίδει ἄκουσμα κατανυκτικὸ καὶ μελίρρυτο. Παράλληλα ἀποτελεῖ καὶ μιὰ δέηση πρὸς τὸν Θεὸ νὰ ἀναπαυθοῦν οἱ ψυχὲς τῶν κεκοιμημένων Ἱεραρχῶν. Ἡ μνήμη τους νὰ εἶναι «αἰωνία».
  • Θὰ παρακαλούσαμε τὴν σεβαστή προσκεκλημένη μαςκ. Ἐπίχαρη Μιχαηλίδου νὰ ἀνέλθει στὸ βῆμα γιὰ νὰ μᾶς ἀναπτύξει τὴν ὁμιλία της μὲ θέμα «Ἡ παιδεία τοῦ Ἑλληνισμοῦ στὸν Ἑλλαδικὸ χῶρο καὶ στὴν Μικρασία ἀπὸ τὸ 1453 ἕως τὸ 1922. Νὰ συμπληρώσουμε ὅτι ἡ ὁμιλία της συνοδεύεται μὲ παρουσίαση εἰκόνων καὶ προβολῶν.
  • Ἀφοῦ εὐχαριστήσουμε θερμὰ τὸν ἀγαπητή μας Καθηγήτρια γιὰ τὴν ὡραῖα ὁμιλία της, θὰ παρακαλούσαμε νὰ εἰσέλθει στὴν αἴθουσα ἡ παιδικὴ χορωδία τῆς Ἱ. Μητροπόλεως, ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ παιδιὰ τῶν Κατηχητικῶν Σχολείων γιὰ νὰ συμπληρώσει τὴν χορωδία τῶν μεγάλων. Ἕνα χειροκρότημα παρακαλῶ. Θὰ συνεχίσουμε τὸ πρόγραμμα τῆς ἐκδηλώσεως μ’ ἕναδημοτικὸ τραγούδι. Ἕνα δημοτικὸ τραγούδι μὲ μικρασιάτικους ἤχους ἀφιερωμένο στὸν Ἅγιο Χρυσόστομο Μητροπολίτη Σμύρνης καθὼς καὶ στοὺς ὑπολοίπους Ἱερομάρτυρες Ἱεράρχες.Ἀκούγεται γιὰ πρώτη φορά. Εἶναι μελοποιημένο σὲ ἦχο Α΄ καὶ ρυθμὸ 4σημο. Οἱ στίχοι εἶναι τοῦ ἱερέως Ἰωάννου Ἀμπελᾶ ἀπὸ τὴν Ἑρμιώνη τὴς Μητροπόλεως Ὕδρας. Ἐπιλέγουμε κάποιους στίχους: « Τῆς Σμύρνης τ’ ἅγια χώματα, τὰ αἱματοβαμμένα θὰ δώσουν ἱεροὺς καρποὺς γιατὶ εἶναι βλογημένα. Χρυσόστομε μακάριες μὴ παύσεις νὰ πρεσβεύεις καὶ γιὰ τὴν Ἐκκλησία σου θερμὰ νὰ μεσιτεύεις. Ξανὰ νὰ λάμψει ἡ δόξα της σὰν ἥλιος καὶ σελήνη καὶ νὰ μὴ δώσει ὁ Θεός σβηστὴ νὰ ξαναμείνει. Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ ἐσένα ἱκετεύει καὶ σὰν Ἱερομάρτυρα τὴν μνήμη σου γεραίρει». Ἄς τὸ ἀκούσουμε.
  • Ἀκολουθεῖ ἕνα γνωστὸ τραγούδι γιὰ τὸν ξερριζωμὸ τῶν Μικρασιατῶν ἀπὸ τὸν τόπο τους, ποὺ ποιητής του εἶναι ὁ Γεώργιος Ἀθάνας. Ἐπιγράφεται «Στερνὸ καράβι». Αὐτὸ τὸ καράβι δὲν φέρνει πρόσφυγες ἤ εἰκόνες ἀπὸ τὴν πατρῶα γῆ. Φέρνει κάτι πολυτιμότερο : Τὴν ἐλπίδα τοῦ ξαναγυρισμοῦ. Ὁλόϊσια γιὰ τὴν Σμύρνη καὶ γιὰ τὰ Μουδανιά. Εἶναι γραμμένο σὲ ἦχο Πλάγιο τοῦ Α΄ καὶ ρυθμὸ ἑξάσημο. Κατόπιν θὰ ἀκολουθήσει ἕνα ποίημα – Ὕμνο τοῦ Σωτήρη Σκήπη ἀφιερωμένο στὴν ἑλληνικὴ φυλή.
  • Τὸ ἀφιέρωμα αὐτὸ πρὸς τὸν Μικρασιατικὸ Ἑλληνισμὸ θὰ κλείσει μὲ τὸ τραγούδι «Στοῦ Βοσπόρου τ’ ἁγιονέρια» σὲ ἦχο Πλάγιο τοῦ Β΄ καὶ ρυθμὸ 4σημο μὲ ἐναλλαγὲς 5σήμου. Αὐτὸ τὸ τραγούδι ποὺ τὸ ἔγραψε καὶ τὸ μελοποίηση ὁ μακαριστὸς πλέον Ἀγρινιώτης καὶ μουσικοδιδάσκαλος Γεράσιμος Πρεβεζιάνος συνδυάζει τὴν χαρμολύπη. Θὰ τὸ διαπιστώσετε καὶ μόνοι σας. Ἀφήνει πάντως μιὰ αἰσιοδοξία λέγοντας ὅτι θἀ ρθουν πάλι στοὺς αἰῶνες, τ’ Ἀλεξάνδρου οἱ Μακεδόνες. Σῶπα μάνα κάνε πάλι ὑπομονή. Ἡ ἐναλλαγὴ τῆς χορωδίας τῶν μεγάλων καὶ τῶν μικρῶν δίνει μιὰ ἄλλη αἴσθηση στὸ τραγούδι. Ἀξίζει νὰ τὸ ἀκούσουμε.
  • Μηνύματα καὶ εὐχὲς γιὰ τὴν σημερινὴ ἑορτὴ ἀπεστάλησαν ἀπὸ τὸν Σύλλογο Πολυτέκνων Ν. Ἰωαννίνων καὶ ἀπὸ τὸν Σύνδεσμο Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν Νομοῦ Ἰωαννίνων, ἀπὸ τὴν Ἠπειρωτικὴ Ἑστία Θεσ/νίκης.

Δύο ἀνακοινώσεις πρὶν λάβει τὸν λόγο ὁ κ. Δήμαρχο καὶ ὁ Σεβασμιώτατος γιὰ νὰ κλείσουν τὴν ἐκδήλωση. Κατὰ τὴν ἔξοδο, θὰ λάβετε, ὅλοι, τὴν Ἐφημερίδα «Βορειοπειρωτικὸ Βῆμα», μιὰ ἐφημερίδα καὶ γιὰ ἄλλα ἐθνικὰ θέματα, ἐκτὸς τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ.    Ἐπίσης, ὅσοι θέλετε μπορεῖτε νὰ προμηθευθεῖτε τὸ νέο ἡμερολόγιο τῆς Σ.Φ.Ε.Β.Α., ποὺ φέτος εἶναι ἀφιερωμένο στοὺς Βορειοηπειρῶτες Κληρικοὺς Ἐθνομάρτυρες τοῦ 20οῦ αἰῶνος, ἀπὸ τὸ 1944-45 ποὺ ἐπικράτησε τὸ στυγνὸ κομμουνιστικὸ καθεστὼς τοῦ Ἐνβὲρ Χότζα ἕως τὸ 1991 ποὺ γκρεμίστηκαν τὰ ἠλεκτροφόρα συρματοπλέγματα, τὰ ὁποῖα ἔζωναν, ὅλα αὐτὰ τὰ χρόνια, τὴν γειτονική χώρα. Τὸ δέντρο τοῦ ἑλληνισμοῦ φέρει καρποὺς καὶ ἥρωες ὄχι μὸνο τὸ 1922 στὴν Μικρά Ἀσία ἀλλὰ καὶ κατόπιν, στὸν ὅπου γῆς ἑλληνισμό.

Το ακροατήριο στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Δημαρχείου

Χαιρετισμός της Μικρασιάτισσας Σταυρούλας Μωυσίδου-Λάκκα που ετοίμασε και τα νηστίσιμα γλυκίσματα  (σαραγλί)

Η φιλόλογος Επίχαρις Μιχαηλίδου στο βήμα

Η ομιλήτρια με παράλληλη εικόνα προβολών

Η Βυζαντινή ανδρική χορωδία της Ι.Μητροπόλεως

Γενική Άποψη Χορωδίας

Μικροί και μεγάλοι τραγουδούν Μικρασιάτικα τραγούδια

Κάποια μουσικά όργανα της χορωδίας

Μικρασία Χαίρε

ΚΟΝΙΤΣΑ…ΓΕΦΥΡΙΑ….κ.ΜΑΝΤΑ

ΨΑΧΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΦΩΤΗ …ΒΡΑΝΙΣΤΑ!

φωτο: ΑΓΗ/1993

Tαξιδεύοντας κανείς από Κόνιτσα για τη Λάκκα του Αώου, το πρώτο χωριό που θα συναντήσει στη διαδρομή είναι η Πηγή, το παλιό Πεκλάρι. Αφήνεις τον κεντρικό δρόμο στρίβοντας αριστερά και, κατηφορίζοντας συνέχεια, μπαίνεις στο χωριό.

Το Πεκλάρι το 1950. (φωτο Λ. Τζίκας)

 

Μετά την εκκλησία -βρίσκεται στο κέντρο του-, αν θελήσεις να συνεχίσεις την κατηφόρα, μόλις διαβείς και τον τελευταίο μαχαλά με τα σιωπηλά σήμερα σπίτια, θα βγεις στο λάκκο της Σκάλας -τον λένε και ρέμα της Σουσνίτσας. Τότε, για την όχθη την απέναντι, πρέπει να χρησιμοποιήσεις οπωσδήποτε το παλιό πέτρινο γεφύρι. Γιατί τα νερά, ιδίως το χειμώνα, είναι πάρα πολλά και η ανάγκη για το γεφύρι τ’ Αϊ-Νικόλα κάτι παραπάνω από φανερή. Τον παλιό καιρό λοιπόν, εκεί πέρα είχαν οι Πεκλαριώτες τα περισσότερα χωράφια και τους κήπους τους.

Γιώργος Καραγιάννης (1846-1934)

Οι πιο ηλικιωμένοι θυμούνται ακόμα και χρησιμοποιούν μέχρι σήμερα το πρώτο-πρώτο όνομα του γεφυριού. Το λέγαν -λέει- γεφύρι του Καραγιάννη· και ήταν αυτό και σωστό και δίκαιο. Ο Πεκλαριώτης Γιώργος Καραγιάννης (1846-1934), καζαντισμένος στη Ρουμανία, επιστρέφοντας στο χωριό του, ζούσε συνειδητά απλά ξοδεύοντας μονάχα για αγαθοεργίες. Έτσι, μεταξύ των άλλων, θέλοντας να ανακουφίσει τους συγχωριανούς του στον καθημερινό τους μόχθο, δώρισε ένα σημαντικό για την εποχή χρηματικό ποσό και γεφύρωσε τη Σκάλα -βρισκόμαστε στα 1903.

Το γεφύρι του Καραγιάννη ή του Άι-Νικόλα (φωτο: ΑΓΗ/1993)

Tο γεφύρι τ’ Αϊ-Νικόλα -καλύτερα, πιο δίκαια, του Καραγιάννη- είναι ένα όμορφο, καλοχτισμένο γεφύρι, ενσωματωμένο στο συγκεκριμένο χώρο πετυχημένα. Έχει μονάχα μια καμάρα, που με άνοιγμα 12.50 μέτρων καταφέρνει να ζεύξει στέρεα τις όχθες του ποταμιού. Η όλη κατασκευή βέβαια, υπηρετώντας, αν θέλεις υποβαστάζοντας το καλντερίμι που σου αλλάζει όχθη, αναγκάζεται να σηκωθεί πάνω απ’ το νερό κοντά 10.00 μέτρα. Αλλά τούτο το ανεβοκατέβασμα όχι μόνο δεν ενοχλεί, δεν κουράζει, απεναντίας λειτουργεί το ίδιο λειτουργικά μ’ ένα …βήμα χορού ψηλότερο από τ’ άλλα. Κι όλα εδώ, ιδίως την άνοιξη, τα βλέπεις να χορεύουνε· μαζί και το γεφύρι! Χαρά λοιπόν στου μάστορα τα χέρια που στέργιωσαν το τελευταίο, που κράτησαν αλάνθαστο έναν τέτοιο χορό. Αλήθεια, ποιος να δούλεψε εδώ ως γεφυράς;

Γνωστό πως, καμιά εντοιχισμένη πλάκα -ταυτότητα γεφυριού- δεν αναφέρεται στον κατασκευαστή τεχνίτη. Την όλη υστεροφημία απολάμβανε αποκλειστικά ο χρηματοδότης, καταδικάζοντας τον ταπεινό μάστορα στη λήθη. Όμως εδώ, στο γεφύρι του Καραγιάννη, τούτος ο άδικος κανόνας δεν τηρήθηκε· τόλμησε ο μάστορας, έστω δειλά όπως θα φανεί παρακάτω, να υπογράψει το έργο του. Εκεί, στη δεξιά όχθη, λίγο πριν τη διάβαση του γεφυριού, διαβάζεις σε μαρμάρινη πλάκα, εντοιχισμένη μάλιστα σε χτιστή -ιδιορρυθμία κι αυτό-  πέτρινη κολώνα:

 

 

                 ΙΗ ΧΡ

         ΙΔΡΥΘΗ Δ΄ ΕΞΟΔ·

            Η ΓΕΦΥΡΑ

       ΓΕΩΓΙΟΥ Δ. ΚΑΡΓ

            1903 ΑΥΓΣ. 4

  ΤΕΚΤΟΝ ΦΟΤΗ ΒΡΑΝΗΣΤΑ

Στην πλάκα κυριαρχεί ένας καλοδουλεμένος σταυρός και το κείμενο απλώνεται, διαμοιράζεται, στις τέσσερες “γωνίες” του. Η αναφορά στον μάστορα γίνεται στο κάτω μέρος της όλης σύνθεσης, εκτός του πλαισίου που την καδράρει.[1]

Φώτης Βράνιστα λοιπόν ο πρωτομάστορας, ο γεφυράς! Όμως εκείνο το “Βράνιστα” υποψιάζει, δεν μοιάζει καθόλου με επώνυμο. Έτσι αποφάσισα να το ψάξω, αν και στο χωριό, λανθασμένα όπως αποδείχτηκε αργότερα, ήταν όλοι τους κατηγορηματικοί. «Φώτη Βράνιστα τον λέγανε. Το γράφει στον …σενέ[2]»…

Ξαναγύρισα στην Κόνιτσα και πήρα τον δρόμο για την Τράπεζα, βόρεια τώρα. Ήξερα πως παλιά τούτο το χωριό το λέγανε ακριβώς έτσι, Βράνιστα. Κι ακόμη πως, εκείνα τα χρόνια, ο τόπος καταγωγής λειτουργούσε συχνά σαν επώνυμο. Άλλωστε η Τράπεζα, η παλιά Βράνιστα, κατά μήκος της κοιλάδας του Σαραντάπορου, συγκαταλεγόταν ανέκαθεν στα μαστοροχώρια της περιοχής.

Απευθύνθηκα στον πρόεδρο του χωριού Βασίλη Λωλίδη, 67 -το 1994- χρονών. Και τότε, έκπληκτος, τον άκουσα να μου εκμυστηρεύεται: «…είμαι απόγονος του Φώτη Λωλού. Ήταν πατέρας του πάππου μου. Ήταν ο καλύτερος πελεκάνος και τεχνίτης εδώ. Ανάμεσα στα άλλα, έκανε και πολλές θολογυριστές γέφυρες. Αυτός την έφτιαξε στο Πεκλάρι. Ο δικός μου ο πατέρας το …Λωλός το έκαμε Λωλίδης, το 1922»!

Να λοιπόν που είχε γίνει η αρχή, είχαν επαληθευτεί οι υποψίες μου. Το νήμα πια, σιγά-σιγά, πήρε να ξετυλίγεται· να διασταυρώνονται πληροφορίες, να προκύπτουν γεγονότα.

Ο Φώτης Λωλός γεννήθηκε στη Βράνιστα, σημερινή Τράπεζα -πρέπει στα μέσα του 19ου αιώνα. Υπερβολικά ανήσυχος χαρακτήρας -το παρανόμι που του έγινε επώνυμο λέει πολλά- διοχέτευσε όλη την ενεργητικότητά του στο επάγγελμα που εξάσκησε. Ξεχώρισε γρήγορα απ’ όλους τους συγχωριανούς του, καλοί κατά παράδοση πελεκητάδες.

Το γεφύρι στο Μπούσι (φωτο: ΑΓΗ/1986)

Δούλεψε στα πάντα και παντού, σ’ όλη την Ελλάδα, μα προπαντός στα Ζαγοροχώρια. Ιδιαίτερη κλίση -μιλήσαν για μανία- είχε να σηκώνει γέφυρες. Εκτός απ’ το γεφύρι στο Πεκλάρι, παλαιότερα είχε χτίσει το γεφύρι της Τοπόλιτσας στη θέση Μπούσι έξω από την Κόνιτσα -υπήρξε δημόσιο έργο, της τουρκικής διοίκησης.  Είναι αλήθεια πως εκεί, όλο το καλακαίρι του 1893, δούλεψε σκληρά. Σχεδίασε, πελέκησε, έχτισε, κατεύθυνε με μαεστρία τους τεχνίτες της παρέας του, κατορθώνοντας στο τέλος να στήσει ένα γεφύρι τόσο όμορφο που, ακόμα και σήμερα, σταματάς να το θαυμάσεις.

Το γεφύρι στου Κοτλή (φωτο: ΑΓΗ/1993)

Αλλά και το μικρότερο γεφύρι κάτω απ’ το χωριό Κορτίνιστα, σήμερα Νικάνωρας, δίπλα στο παλιό χάνι, είναι δικό του έργο -γεφ. στου Κοτλή. Πολλοί υποστηρίζουν πως, νεαρός, το 1871, είχε πάρει μέρος στην κατασκευή του γεφυριού του Σελού της Πουρνιάς, όπου πρωτοδιδάχτηκε τα μυστικά αυτών των τολμηρών κτισμάτων.

Παντρεύτηκε τη Γιαννούλα Παπακώστα απ’ την Κορτίνιστα, μάλλον συγγενή του ευεργέτη Καραγιάννη που αναφέρθηκε. Μαζί της απέκτησε τέσσερα παιδιά: τον Νικόλα,[3] τη Δημητρούλα, τον Χρήστο (Σκιπάρα) και τον Θανάση. Αργότερα έκανε και δεύτερο γάμο με τη Φροσύνη Καραλούλη απ’ τη Σταρίτσιανη (Πουρνιά), αποκτώντας τώρα τη Μάρθα και τη Θεοδώρα. Διαδοχικά μετακινήθηκε, κι έζησε, στην Κορτίνιστα και Σταρίτσιανη, χωριά των δύο γυναικών του.

Γ

ια τον Φώτη τον Λωλό, ενδιαφέροντα μου αποκάλυψε κι ο μόνος, τότε, εν ζωή εγγονός του Βασίλης Λώλος (γεν. 1911), παιδί του Θανάση. Τον αναζήτησα και τον συνάντησα στο Ζεμενό της Κορινθίας,[4] όπου κατέφυγε από την εποχή του εμφύλιου…

«Τι ξέρω για τον πάππο το Φώτη; Ότι ήταν ένας καλός καλλιτέχνης, ένας άριστος πελεκάνος! Το ξέρω αυτό κι απ’ το Νικόλα το Κατσίκη,[5] που εργάστηκα τρία χρόνια μαζί του. Μια χρονιά απ’ αυτές δουλέψαμε στα Γιάννενα, κι όταν περνάγαμε από τη πλατεία Μεραρχίας μου ’λεγε: Βάσιο,.. -έτσι μ’ έλεγε- το βλέπεις αυτό το ρολόι; Αυτό είναι του πάππου σου! Και στη Ζωσιμαία σχολή, τη παλιά, που βρίσκεται στο γυαλί καφενέ, και σ’ αυτή δούλεψε..! Πήγε ταξίδια παντού ο πάππος. Για τους συνεργάτες του, απ’ ό,τι ξέρω, ήταν ο Ζήσης ο Τσολίφης απ’ τη Κορτίνιστα, κι ο Γιάννης Γεωργιάδης απ’ τη Βράνιστα… Πότε έφυγε ο πάππος από Βράνιστα δε ξέρω ακριβώς· απ’ την Κορτίνιστα όμως για τη Σταρίτσιανη έφυγε το ΄13-΄14, όταν εγώ ήμουνα 3 χρονών. Τότε πούλησε και το σπίτι που είχαμε εκεί· 60 ναπολιόνια το ’δωσε»…

Κλείνοντας, θα αναφερθώ σε μια εμμονή του μαστορο-Φώτη κατά το χτίσιμο των γεφυριών, αλλά κι σε μια προκλητική για την εποχή πράξη του, που, τελικά, μαρτυρούν την ιδιορρυθμία τού ανήσυχου, ανυπότακτου χαρακτήρα του -οι άλλοι, είπαμε, τον έλεγαν Λωλό, που του έμεινε, ονοματίστηκε έτσι..!

Το τόξο κατά την τεχνική του Φ. Λωλού (ΑΓΗ)

Πίστευε πως τα τόξα των γεφυριών, αν χτίζονταν καλά, δεν είχαν ανάγκη δεύτερης σειράς θολιτών, επάλληλου ενισχυτικού στεφανιού. Πρέπει να είχε επηρεαστεί, πειστεί για μια τέτοια τολμηρή καινοτομία, παρατηρώντας τους σπουδασμένους μηχανικούς που ήδη δοκίμαζαν έτσι. Οι άλλοι μαστόροι, πιστοί στη λαϊκή γραμμή, ανησυχούσαν, ακούγοντάς τον κουνούσαν με ερωτηματικό το κεφάλι τους. Εκείνος όμως επέμενε πως, το πολύ-πολύ, μόνο στην κορύφωση του τόξου που η όλη κατασκευή λέπτυνε, αδυνατούσε επικίνδυνα, να έβαζαν επιπλέον καμαρολίθια. Τελικά αυτή του η τεχνική έμελλε να αποτελέσει το ιδιαίτερο, αναγνωριστικό χαρακτηριστικό της τέχνης του -ομολογουμένως υπήρξε πρωτοπόρα για τότε αφού οι μηχανικοί αργότερα θα καταργήσουν οριστικά το εξωτερικό ενισχυτικό τόξο.

Και το περιστατικό που αναστάτωσε τη μικρή κοινωνία στο Πεκλάρι όταν ο Λωλός  τελείωσε το γεφύρι του Άι-Νικόλα -κάποιοι βρήκαν την ευκαιρία να τον επικρίνουν έντονα γι’ αυτό: ο ευεργέτης, ο χρηματοδότης της κατασκευής, Γιώργος Καραγιάννης, χαρούμενος για το αποτέλεσμα και δικαιολογημένα καμαρώνοντας, παράγγειλε σε μαρμαρογλυφείο των Ιωαννίνων την πλάκα που θα διαιώνιζε την υστεροφημία του για πολλά χρόνια -κατά τα συνηθισμένα μετά τον σταυρό και πριν την ημερομηνία της ολοκλήρωσης του έργου χαράχτηκε το ονοματεπώνυμό του. Ο μαστορο-Φώτης χολώθηκε όταν την είδε -πουθενά το δικό του όνομα- αλλά δεν είπε τίποτα. Πήρε να χτίζει τη στήλη, στο έμπα του γεφυριού, όπου και θα την εντοίχιζαν. Όμως στο τέλος δεν άντεξε… Χαμηλά, στο κάτω μέρος της πλάκας, σχεδόν πάνω στο επιμελημένο κάδρο της, χάραξε -εντάξει λίγο ανορθόδοξα και κάπως άτσαλα- και το δικό του όνομα: ΤΕΚΤΟΝ ΦΟΤΗ ΒΡΑΝΗΣΤΑ. Πολλοί τότε στο χωριό, αλλά και παραέξω, μίλησαν για θράσος, επιτιμητικά για τον άξεστο Λωλό –όνομα και πράμα, σχολίασαν- μα οι μαστόροι, όλοι τους, ακόμη κι όσοι το άκουσαν στα υπόλοιπα μαστοροχώρια τις επόμενες μέρες, το καταχάρηκαν, γέλασαν κάτω απ’ τα μουστάκια τους –επιτέλους, σκέφτηκαν! Ήταν η πρώτη φορά πού έγινε κάτι τέτοιο· δίπλα στο όνομα του χορηγού να φιγουράρει και εκείνο του τεχνίτη -ήδη είχε ξεκινήσει ο 20ος αιώνας!

Ο Φώτης ο Λωλός, ο …Βράνιστα, πέθανε τον Οκτώβρη του 1917.

[1] Έχει ξεκινήσει ένας καινούριος αιώνας και φαίνεται πως οι συνθήκες ωριμάζουν. Οι ίδιοι οι μαστόροι, συνειδητοποιώντας την αξία πια της τέχνη τους, αρχίζουν να διεκδικούν. Θυμίζω την παρόμοια περίπτωση των αδερφών Τσίπα απ’ την Πυρσόγιαννη. Έβαλαν κι αυτοί το όνομά τους στο γεφύρι που έχτισαν την επόμενη χρονιά στο Δίκορφο, στο Ζαγόρι.

[2] Πλάκα με  χ ρ ο ν  ο λ ο γ ί α  κατασκευής.

[3] Μάστορας κι αυτός καλός, στα αχνάρια του πατέρα του, δούλεψε σε διάφορα μέρη -και στο Πεκλάρι, όπου «…στις αρχές του αιώνα μας, έστρωσε με πλάκες τετράγωνες πελεκητές το δάπεδο και των δύο εκκλησιών μας, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Παντελεήμονα» (Ηλία Δήμου, Ευεργέτες του χωριού μας, στο περ. «Κόνιτσα», τχ. 18-19/1981, 254).

[4] Στα τέλη Αυγούστου του 1995.

[5] Σπουδαίος μάστορας από το Μποτσιφάρι, σήμερα Μοναστήρι, της Κόνιτσας. Δούλεψε πολύ στο Ζαγόρι. Τον θυμούνται ακόμη για την τέχνη του, μα και την τιμιότητά του. Όταν κάποτε λάθεψε στους υπολογισμούς του κι έπεσε έξω οικονομικά, πούλησε κι αυτά τα μουλάρια του για να ξεπληρώσει μέχρι δεκάρας τους μαστόρους της παρέας του.

ΚΟΝΙΤΣΑ…το Δ.Σ. του Κυνηγετικού Συλλόγου Κόνιτσας διοργανώνει τον ετήσιο χορό 2018

Για ακόμη μία χρονιά, το Δ.Σ. του Κυνηγετικού Συλλόγου Κόνιτσας διοργανώνει τον ετήσιο χορό – αντάμωμα των μελών μας και όχι μόνο.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί το Σαββάτο 27 Οκτωβρίου 2018 στην αίθουσα δεξιώσεων του Lotos farm.
Θα σας διασκεδάσει δημοτική ορχήστρα με τον Τάκη Μπάο στο κλαρίνο και θα τραγούδησουν για εσάς ο Ηλίας Χατζής και η Βιβή Κατερίνη.

Είσοδος 4 ευρώ, χορός ελεύθερος, και μενού φαγητού ελεύθερο.

Σας περιμένουμε όλους.

Για το Δ.Σ.
ο Πρόεδρος Τιπούρτης Τρύφων.

Η εικόνα ίσως περιέχει: κείμενο

ΚΟΝΙΤΣΑ…γι’αυτούς που αγαπούν την Κόνιτσα κ έρχονται από μακριά …

Η εικόνα ίσως περιέχει: 2 άτομα, υπαίθριες δραστηριότητες

Δεν διατίθεται αυτόματο εναλλακτικό κείμενο.

Η εικόνα ίσως περιέχει: κείμενο

Γι’αυτούς που μας αγαπούν,γι’αυτούς που αγαπούν την Κόνιτσα κ έρχονται από μακριά κ μας τιμάνε με την παρουσία τους κ για όλους εσάς που αγαπάτε αυτό που κάνουμε…
Σας ευχαριστούμε πολύ κ ευχόμαστε σε όλους να περάσετε όμορφα…
 — είναι σε Θανάσης Παπακωνσταντίνου / Σωκράτης Μάλαμας στην Κόνιτσα στην τοποθεσία Φεστιβάλ Κόνιτσας.